2011

--------

2010

--------

28.október 2010

Fyrirlesari: Eggert Gunnarsson dýralæknir á Keldum

Heiti erindis: Smitandi hósti í hrossum, II hluti - Þáttur baktería

Eins og fram hefur komið er ekkert sem bendir til þess að veirur eigi hlut að máli sem orsök smitandi hósta í hrossum.

Í erindinu er greint frá rannsóknum á erfðaefni bakteríunnar Streptococcus equi undirtegund zooepidemicus, og niðurstöðum sem gefa vísbendingu um að bakterían sé aðalorsök faraldursins.

Einnig verður fjallað um ýmsa eiginleika bakteríunnar sem gera henni kleift að valda sjúkdómseinkennum, án þess að önnur orsök sé undirliggjandi, og hafa um leið þýðingu fyrir þróun þessa sjúkdóms og varnaraðgerðir á næstu árum.

--------

7.október 2010

Fyrirlesari: Vilhjálmur Svansson dýralæknir á Keldum.
Heiti erindis: Smitandi hósti í hrossum, I hluti  - veirurannsóknir.

Í byrjun aprílmánaðar var tilkynnt um smitandi hósta í hrossum hérlendis. Allur hrossastofn landsins hefur reynst næmur fyrir sýkingunni og nú má ætla að megin þorri hrossa hafi smitast.

Í erindinu verður farið yfir smitsjúkdómastöðu hesta hérlendis og greint frá veirurannsóknum sem gerðar hafa verið til að komast að orsökum faraldursins. Erindið er fyrsta af þrem sem haldið verður á Tilraunastöðinni á Keldum um rannsóknir á smitandi hósta.
Í næstu erindum munu dýralæknarnir Eggert Gunnarson og Ólöf Sigurðardóttir fjalla um bakteríurannsóknir á smitandi hósta og lýsa meingerð sjúkdómsins.

--------

--------

9. september 2010 

--------

16. júní  2010

Fyrirlesari: Gustav Ranheimer Östner doktorsnemi við læknadeild Háskólans í Lundi.
Heiti erindis: Molecular Pathology of Hereditary Cerebral Hemorrhage in Iceland (arfgeng heilablæðing).

A number of Icelandic families are affected by Hereditary Cystatin C Amyloid Angiopathy (arfgeng heilablæðing). In this human disease, L68Q variant cystatin C deposits as amyloid within cerebral vessels, causing dementia and death from cerebral hemorrhage, in early adult life. The protein cystatin C, a cysteine protease inhibitor, has been shown to dimerize via three-dimensional domain swapping, and the same mechanism has been associated with formation of oligomers and amyloid fibrils.  In this presentation, our current knowledge of the molecular mechanisms in this disease, will be reviewed. Recent efforts in finding novel treatments, will be highlighted.

--------

8. apríl 2010

Fyrirlesari: Prófessor Brian Austin örverufræðingur, forstöðumaður Institute of Aquaculture, University of Stirling, Skotlandi.
Heiti erindis: The use of probiotics and medicinal plants for the control of diseases in aquaculture.

Erindið haldið fimmtudaginn 8. apríl, kl. 12:20 í bókasafni Keldna.

The control of fish diseases include the use of inhibitory compounds, vaccines, immune¬stimulants, medicinal plants, and probiotics. 

--------            

11.mars 2010

Fyrirlesari: Magnús Guðmundsson, skjalavörður Háskóla Íslands.
Heiti erindis: Skjalastjórn vísindamanna og frágangur skjala til geymslu.

Erindið haldið fimmtudaginn 11. mars, kl. 12:20 í bókasafni Keldna.

Fjallað verður um stjórn skjala meðal vísindamanna og frágang skjalasafna til langtíma geymslu.

Gerð verður grein fyrir helstu viðmiðunarreglum skjalavörslu, svonefndri upprunareglu, og fjallað um líftíma skjala og upplýsinga. Bent verður á hvað sé vert að varðveita til frambúðar og hverju sé óhætt að farga. Fjallað verður um flokkun og skráningu þeirra skjala sem eftir standa, jafnt rafrænna skjala sem á pappír.

--------

25.febrúar 2010

Fyrirlesari: Sigurður Guðmundsson, forseti heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands

Heiti erindis: Heilsa og þróun í Afríku sunnan Sahara

Erindi haldið fimmtudaginn 25. febrúar, kl. 12:20 á Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum.

Fjallað um alþjóðaheilsu (global health) og mikilvægi hugtaksins.

Nokkur atriði alþjóðlegrar þróunaraðstoðar verða rakin og fjallað um ávinning hennar og ágalla. Rætt verður hvers vegna ekki hefur gengið betur. Lýst verður mannlífi og heilsufari í Afríku sunnan Sahara, einkum Malawi og Sierra Leone, og þróun helstu sjúkdóma þar. Störf starfsmanna í þróunaraðstoð verða nefnd og loks reynt að segja til um hvaða áherslur þróunarsamsvinnu skila einhverjum árangri.

--------

28. janúar 2010

Ólafur K. Nielsen fuglafræðingur.
Heiti erindis: Rjúpnarannsóknir við Náttúrufræðistofnun Íslands.

Erindið haldið fimmtudaginn 28. janúar, kl. 12:20 á bókasafni Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum.

Saga rjúpnarannsókna við Náttúrufræðistofnun Íslands spannar um 60 ár. Frumkvöðull rjúpnarannsókna var Finnur Guðmundsson, fuglafræðingur. Rannsóknirnar hafa snúist um tvo meginþætti, annars vegar að vakta stofnin og hins vegar að reyna að skýra reglubundnar stofnsveiflur rjúpunnar.

Megináherslan hefur verið á vöktun rjúpnastofnsins, en þar er aflað gagna sem eru grunnur veiðiráðgjafar Náttúrufræðistofnunar til Umhverfisráðuneytis. Í fyrirlestrinum verður fjallað stuttlega um sögu rjúpnarannsókna og síðan verður gerð nánari grein fyrir niðurstöðum rannsókna á samspili fálka og rjúpu og hugsanlegu hlutverki fálkans í stofnsveiflu rjúpunnar.

--------

14.janúar 2010 

Viðar Helgason verkefnisstjóri hjá Rannsóknaþjónustu Háskóla Íslands.
Heiti erindis: Kynning á ERC styrkjum.

Erindi haldið fimmtudaginn 14. janúar 2010, kl. 12:20.

ERC (European Research Council) hefur umsjón með með styrkjakerfi innan 7ndu Rammaáætlunarinnar sem kölluð er Hugmyndir (Ideas). Styrkirnir eru veittir einstaklingum í fremstu röð til rannsókna á öllum sviðum vísinda.
Í fyrirlestrinum verður gerð grein fyrir helstu atriðum kerfisins og reynslu.

------------------

2009 

3.desember 2009 

Aaron Frenette líffræðingur.
Heiti erindis: Employing molecular diagnostics to investigate Loma morhua infections in Atlantic cod.

Farming of cod is of particular significance because of consumer interest and the potential market profit. However, as with any new “farming” endeavour, parasites pose serious risks to successful fish cultivation. The current study deals with the intracellular microsporidian parasite, Loma morhua, that is limiting the production potential of Atlantic cod, a new species to aquaculture. This study focuses on the identification of specific genetic lines (“families”) of cod that show natural resistance to this parasite. The evaluation of family regarding resistance to L. morhua infection will be used as a criterion for the selection of cod broodstock. Furthermore, important taxonomic considerations regarding classification of Loma spp. in gadoids will be highlighted.

26.nóvember 2009

Fyrirlesari: Hólmfríður Sveinsdóttir, sérfræðingur hjá Matís.
Heiti erindis: Próteinmengjagreiningar á þorsklirfum.
Hólmfríður varði doktorsritgerð sína við Háskóla Íslands í maí 2009.

Í fyrirlestrinum verða kynntar  niðurstöður doktorsverkefnisins sem ætlað var að skapa nýja þekkingu á próteintjáningu í þorsklirfum. Fylgst var með breytingum á próteinmengi þorsklirfa með auknum þroska og sem viðbrögð við meðhöndlun þeirra með próteinmeltu og bætibakteríum.

Prótein, sem sýndu magnbreytingar eftir meðhöndlun þorsklirfa með próteinmeltu og bætibakteríum, voru aðgreind á tvívíðum SDS-PAGE rafdráttargeljum og kennigreind með massagreiningum. Áhersla var lögð á greiningu próteina sem tengja má við vöxt, þroska, meltingu og ósérhæft ónæmissvar.

Niðurstöður rannsóknanna sem ritgerðin byggir á, eru fyrsta skrefið í uppbyggingu á gagnabanka fyrir próteinmengi þorsklirfa.
 

19. nóvember 2009
Fyrirlesari: Sigurður Ingvarsson forstöðumaður á Keldum
Heiti erindis: Nóbelsverðlaunin í líf- og læknisfræði 2009: Litningaendar og telómerasi.

Nóbelsverðlaunin í líf- og læknisfræði 2009 skiptust jafnt á milli Elizabeth H. Blackburn (University of California, San Francisco), Carol W. Greider (John Hopkins University School of Medicine, Baltimore) og Jack W. Szostak (Harvard Medical School Boston; Howard Hughes Medical Institute). Verðlaunin voru veitt fyrir uppgötvun á byggingu og starfsemi litningaenda og ensímsins telómerasa. Fyrstu niðurstöður byggðu á notkun einfrumungs í rannsóknunum og síðar kom í ljós að viðkomandi kerfi eru varðveitt í þróun fjölfrumunga. Niðurstöður verðlaunahafanna leystu m.a. tvö vandamál líffræðinnar sem tengjast því að litningar eru línulegar sameindir, þ.e. hvernig litningar eru varðir fyrir niðurbroti og hvernig eftirmyndun á litningaendum á sér stað. Endurtekning á DNA-röð litningaenda er lykilatriði í starfi þeirra. Ensímið telómerasi er sérstakt að því leyti að það inniheldur bæði RNA sameind og próteinsameindir. Virkni þess flokkast sem víxlritavirkni, því notað er RNA mót til að byggja nýtt DNA. Í erindinu verður farið yfir helsu tímamótaskref í rannsóknunum, fjallað verður almennt um byggingu og starf litningaenda og telómerasa og mikilvægi þessarar nýju þekkingar varðandi skilning og meðferð á sjúkdómum

15. október 2009
Fyrirlesari: Valerie Helene Maier, lífefnafræðingur.
Heiti erindis: Örverudrepandi peptíðin cathelicidin í fiskum.

Mikilvægi överudrepandi peptíða í náttúrulega ónæmiskerfi spendýra hefur verið staðfest. Peptíðin hylja yfirborðsþekju þeirra og mynda fyrsta varnarlagið gegn sýklum. Í fiskum er hins vegar lítið vitað um þessar grunnvarnir gegn bakteríum en viðtekið er að fiskar treysti á náttúrulegar varnir, frekar en aðlögunar ónæmi gegn bakteríum. Við höfum nýlega fundið cathelicidin í nokkrum tegundum fiska og rannsakað tjáningu þeirra við sýkingu. Tjáning þorska cathelicidin hefur verið skoðuð í lirfum og virka peptíðið var einangrað úr nýrum.

Frekari rannsóknir á fiska cathelicidin snúa að hlutverki peptíðsins og stjórnun tjáningar þess

8. október 2009
Fyrirlesari: Bettina Wagner, DVM, Dr. vet. med. habil. Harry M. Zweig Assistant Professor in Equine Health, College of Veterinary Medicine Cornell University Ithaca, NY, USA.
Heiti erindis: Immunological aspects of skin hypersensitivity in the horse: roles of IgE and cytokines. (Hlutverk IgE og boðefna í sumarexemi í hestum.)

Sumarexem er IgE miðlað ofnæmi í hrossum gegn prótínum úr smámýi (Culicoides spp). Fjallað verður um hlutverk IgE og mastfruma í sjúkdómnum. Þar sem næming gegn smámýi er algeng í heilbrigðum hestum er ekki talið að framleiðsla á smámýssérvirku IgE sé nægileg til að útskýra exemið. Líklegt er að stjórnfrumur eigi þátt í að bæla klínísk einkenni. Framleiðsla á stjórnboðefninu IL-10 var athuguð eftir örvun á hvítfrumum með smámýsseyði. Smámýið bældi IL-10 framleiðslu en anti-IgE meðhöndlun jók hana. Þar sem ekki fannst munur á milli sumarexemhesta og heilbrigðra að þessu leyti eru allar líkur á að aðrir ferlar hafi hlutverki að gegna í stjórnun á exeminu.

10. september 2009
Fyrirlesari: Bergljót Magnadóttir dýrafræðingur.
Heiti erindis: Heimsókn til þriggja háskóla í Kína vorið 2009.

Sagt verður frá heimsókn til þriggja háskóla í Kína í maí sl.: Ocean University of China í borginni Qingdao, Dýralæknaháskólans í Peking sem er hluti af China Agricultural University í Peking og Tianjin Normal University í borginni Tianjin.

Heimsóttar voru deildir sem tengdust rannsóknum á fiskum og fiskaónæmisfræði. Einnig var fiskeldisstöð austan við Tianjin heimsótt. Haldinn var fyrirlestur um Keldur og fiskaónæmisfræði, spurningum svarað um efnið og Ísland og um leið reynt að kynnast þeirri starfsemi sem fór fram á hverjum stað. Móttakan á hverjum stað var höfðingleg og viðmælendur áhugasamir og skemmtilegir. Tungumálaerfiðleikar voru, hins vegar, nokkuð til trafala.

28. maí 2009
Fyrirlesari: Mareike Heimann dýralæknir.
Heiti erindis: The local immune response in summer eczema.

Summer eczema (SE) is the most common allergic skin disease of the horse. Previous studies have shown that affected horses have increased numbers of peripheral IL-4 producing T cells and that IL-4 production in healthy horses is inhibited by the regulatory cytokines IL-10 and TGF-β1. It has been suggested that these cytokines originate mainly from regulatory T cells (Tregs). While the number of dermal Tregs does not differ between healthy and SE affected horses, expression levels of the Treg transcription factor FoxP3 are significantly lower in lesional skin of affected horses than in normal skin. Furthermore, blood levels of IL-10 mRNA are significantly reduced in SE affected horses. These results support the hypothesis that Tregs play an important role in the prevention of summer eczema.

14. maí 2009
Fyrirlesari: Sigurbjörg Þorsteinsdóttir ónæmisfræðingur.
Heiti erindis: Hvers vegna fá íslenskir hestar erlendis frekar sumarexem ef þeir eru fæddir á Íslandi?

Sumarexem er IgE miðlað ofnæmi í hrossum gegn prótínum úr smámýi (Culicoides spp). Ofnæmið er vandamál í íslenskum hestum á erlendri grund en smámý lifir ekki á Íslandi. Exemið er mun algengara hjá íslenskum hestum sem fæddir eru á Íslandi og fluttir út, en hjá íslenskum hestum sem fæddir eru erlendis. Munurinn virðist liggja í stjórnun á boðefninu IL-4 sem ræsir IgE myndun. Hestar fæddir hér eru líklegri en íslenskir hestar fæddir í Evrópu til að svara smámýinu með aukningu í IL-4 myndandi T-frumum, IgE framleiðslu og exemi.
Hross eru sýkt af iðraormum frá unga aldri. Hestar á Íslandi eru verulega ormasýktir, hafa hátt heildar IgE og öfluga bælingu á ormasérvirku IL-4. Eftir útflutning sýna þeir fljótlega minnkun í ormasýkingu, lækkun í heildar IgE og í viðeigandi stjórnboðefnum.

7. maí 2009
Fyrirlesari: Johanna Hentschke lífefnafræðingur.
Heiti erindis: A study on the effect of querum sensing on the virulence of Aeromonas salmonicida ssp. achromogenes. (Rannsókn á áhrifum þéttniskynjunar á sýkingarmátt bakteríunnar Aeromonas salmonicida undirteg. achromogenes.)

Bakterían A. salmonicida veldur kýlaveiki og skyldum sjúkdómum í fiski. Bakteríur nota þéttniskynjun með samaneindum sem líkjast hormónum (AHL, homoserine lactone) til að bregðast við ýmsum þáttum í umhverfinu. Algengt er að tjáningu sýkiþátta sé stjórnað af þéttniskynjun. AsaP1 er málmháður peptíðasi sem er mikilvægur sýkiþáttur bakteríunnar. Markmið rannsóknarinnar sem fyrirlesturinn fjallar um, er að kanna hvort þéttniskynjun stjórni sýkingarmætti A. salmonicida. Stökkbrigði af bakteríunni, sem ekki getur nýmyndað AHL sameindir, var smíðað. Tjáning stökkbrigðisins á AsaP1 og fleiri þáttum sem tengjast sýkingarmætti hennar var kannað og einnig var hæfi til sýkingar bleikju borið saman. Niðurstöður sýna að þéttniskynjun hefur mikil áhrif á sýkingar mátt A. salmonicida.
Erindið verður haldið á ensku ! The lecture will be in english !

30. apríl 2009
Fyrirlesari: Ásgeir Erlendur Ásgeirsson líffræðingur.
Heiti erindis: Epstein-Barr og cytomegaloveira: faraldsfræði og greining.

Annað markmið rannsóknarinnar var að kanna algengi mótefna gegn cytomegaloveiru (CMV) og Epstein-Barr veiru (EBV) meðal Íslendinga og bera saman við önnur lönd. Helstu niðurstöður rannsóknarinnar eru að þessar veirur eru mjög algengar hér á landi.

Hitt markmiðið var að þróa PCR aðferðir til að greina CMV og EBV sýkingar í sermi þegar hefðbundnar mótefnamælingar duga ekki til. Helstu niðurstöður PCR rannsóknarinnar eru að erfðaefni CMV og EBV var greinanlegt með PCR í upphafi sýkingar. Möguleiki er á jákvæðri niðurstöðu hjá heilbrigðum einstaklingum með gömul mótefni gegn þessum veirum. Sjúklingar með aðrar sýkingar geta mælst jákvæðir fyrir CMV.
Verkefnið var unnið á veirufræðideild LSH.

16. apríl 2009
Fyrirlesari: Arnþór Guðlaugsson líffræðingur.
Heiti erindis: Smitöryggi í lyfjaframleiðslu: Athugun á veirudrápsvirkni við framleiðslu frjósemislyfs úr sermi.

Fjallað verður um MS verkefni fyrirlesara sem kannar nú veirudrápsvirkni framleiðsluferla í lyfjaframleiðslufyrirtæki í Reykjavík. Dæmi eru um að veirur hafi komist inn í lyfjaframleiðsluferla, oftast með hráefni, og út úr þeim aftur með tilbúnu lyfi.

Rætt verður um bakgrunn veiruvarnarannsókna, af hverju þær eru framkvæmdar, hönnun þeirra og uppsetningu, m.a. hvað varðar val á veirum m.t.t. fjölbreyttra eðlisefnafræðilegra eiginleika þeirra. Einnig verður stuttlega gerð grein fyrir stöðu verkefnisins sem hófst haustið 2008 og er áætlað að verði lokið í kringum næstu áramót.

19. mars 2009
Birkir Þór Bragason líffræðingur
Heiti erindis: Rannsóknir á frumulíffræði og genatjáningu fíbróblasta úr arfberum með L68Q cystatin C stökkbreytingu.

Arfgeng heilablæðing er séríslenskur mýlildissjúkdómur sem stafar af stökkbreytingu (L68Q) í próteininu cystatin C. Stökkbreytt cystatin C myndar mýlildi í ýmsum vefjum, en aðallega í slagæðaveggjum heilans þar sem uppsöfnunin veldur heilablæðingu í arfberum. Markmið rannsóknanna er tvíþætt. Í fyrsta lagi að kanna far (processing) cystatin C í húðfíbróblöstum sem ræktaðir hafa verið úr L68Q arfberum. Í öðru lagi að bera genatjáningu í frumum úr arfberunum saman við frumur úr viðmiðum með rauntíma-PCRi og microarray.

Niðurstöðurnar benda ekki til uppsöfnunar á L68Q cystatin C í fíbróblöstunum. Ennfremur að tjáning cystatin C gensins (CST3) sé ekki marktækt frábrugðin í arfberum og viðmiðum. Hins vegar hefur rauntíma-PCR á völdum genum, ásamt microrarray tilraunum, sýnt mun á genatjáningu milli arfbera og viðmiða.

20. febrúar 2009
Starfsmannafundur á Keldum.
Framsaga: Einar Jörundsson, skrifstofustjóri í menntamálaráðuneytinu.
Efni fundar: Fyrirhugaðar breytingar á skipulagi Keldnastarfs.

Fram verður lagt frumvarp til laga um afnám laga um Keldur nr. 67/1990 og gerður sérstakur samningur á milli Háskóla Íslands og menntamálaráðuneytis vegna flutnings Keldna til Háskóla Íslands. Einnig verður gengið frá þjónustusamningi við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið um ráðgjöf og þjónustu í þágu heilbrigðiseftirlits, sjúkdómagreininga og sjúkdómavarna fyrir búfé og önnur dýr og öryggisviðbúnað og forgangsþjónustu á sviði dýraheilbrigðismála. Verði lögin samþykkt, og gengið frá samningum í þeirri mynd sem gert er ráð fyrir, verður sett á laggirnar stofnun sem heyrir undir háskólaráð undir heitinu Keldur, rannsóknastofnun Háskóla Íslands í dýraheilbrigðisfræðum sem verður rannsókna- og þjónustustofnun, starfrækt af Háskóla Íslands. Henni er ætlað að vera vettvangur þverfræðilegs samstarfs, innan og utan Háskóla Íslands, á sviði dýraheilbrigðisfræða og skyldra greina.

19. febrúar 2009
Guðmundur Georgsson læknir.
Heiti erindis: Bólusetning rhesus apa með veiklaðri apaveiru: Líkan fyrir eyðni.

Eyðniveira veldur skæðustu farsótt sem herjar nú á mannkyn. Talið er að nú beri um það bil 33 miljónir manna smit og að á sl.25 árum hafi 25 milljónir látist úr eyðni. Verst er ástandið í Afríku, sunnan Sahara, en þar er að finna 68%, eða 22 milljónir, sýktra. Í sumum ríkjum þar er allt að fjórðungur landsmanna sýktur. Helstu ráð til að vinna bug á sýkingunni eru fræðsla, lyfjameðferð og bólusetning. Við þær aðstæður sem ríkja á þessu svæði virðist bólusetning helsta úrræðið. Við völdum, sem líkan fyrir bólusetningu í mönnum, að bólusetja rhesus apa með veiklaðri apaveiru í hálskirtla til að: 1) þurfa ekki að bólusetja nema einu sinni og 2) vekja ónæmi í slímhúðum. Vörn fékkst sem virðist byggjast á náttúrulegum (innate) varnarþáttum.

5. febrúar 2009
Sigríður Rut Franzdóttir líffræðingur.
Heiti erindis: Samtal tróðfruma og taugafruma – hlutverk FGF boðferlisins í augnþroskun ávaxtaflugunnar Drosophila melanogaster.

Tróðfrumur (e. glial cells) mynda mikilvæga uppistöðu flókinna taugakerfa. Í augnþroskun ávaxtaflugunnar Drosophila melanogaster, ferðast frumurnar töluverða vegalengd þar til þær hitta fyrir taugasíma frá ljósnemafrumum. Við það ganga þær í gegnum sérhæfingarferli sem leiðir til einangrunar taugasímanna. Verkefnið sem kynnt verður var unnið sem doktorsverkefni í líffræði við háskólann í Münster í Þýskalandi og beindist að því að finna sameindir sem taka þátt í að stýra þessu þroskaferli.
FGF boðferlið er vel varðveitt í öllum fjölfrumungum og er nauðsynlegt fyrir vöxt og viðhald. Með sameindaerfðafræðilegum aðferðum var sýnt fram á að FGF boð eru nauðsynleg á nokkrum stigum þroskunar tróðfruma augans og stýra jafn ólíkum þáttum og fjölgun, fari (migration) og sérhæfingu þeirra.

2008

27. nóvember
Sigurbjörg Þorsteinsdóttir ónæmisfræðingur.
Heiti erindis: Ofnæmisvakar í sumarexemi.

Sumarexem (SE) er ofnæmi í hrossum gegn prótínum úr smámýi (Culicoides spp). Ofnæmið er vandamál í íslenskum hestum á erlendri grund en smámý lifir ekki á Íslandi. Við höfum sýnt fram á að a.m.k. 10 ofnæmisprótín eru í bitkirtlum smámýs og meira en helmingur SE hesta svarar á 5 þeirra. Áætlað er að finna aðalofnæmisvakana, framleiða þá og hreinsa í miklum mæli með því markmiði að þróa ónæmismeðferð gegn exeminu. Einangruð hafa verið 18 gen sem skrá fyrir mögulegum ofnæmisvökum og þau tjáð í bakteríum. Prótín, sem sýna ofnæmisvirkni eftir framleiðslu í bakteríum, eru tjáð í skordýrafrumum. Fjögur líkleg ofnæmisprótín eru í vinnslu, komin misjafnlega langt á veg. Það fyrsta er verið að tjá í byggi hjá ORF Líftækni en það er álitlegur kostur fyrir magnframleiðslu á ofnæmisvökunum.

25. nóvember
Fyrirlesari: Sigurður Ingvarsson forstöðumaður.
Heiti erindis: Framtíð Keldna , m.a. lagabreytingar.

Nefnd menntamálaráðuneytisins, sem fjallað hefur um framtíð og skipan Tilraunastöðvarinnar, hefur lokið störfum. Í "Skilagrein" nefndarinnar er inngangur, forsendur og niðurstöður, sem eru í sjö liðum. Í skilagreininni er fjallað um breytingar á stofnanaumhverfi og fyrirhugaða flutninga í Vatnsmýri. Niðurstaða nefndarinnar er að fella sérlög úr gildi og skal stofnunin heyra undir háskólaráð. Einnig kemur fram í niðurstöðum mikilvægi samninga við menntamálaráðuneyti og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti.

13. nóvember
Fyrirlesari: Birkir Þór Bragason líffræðingur
Heiti erindis: Nóbelsverðlaunin í efnafræði 2008

Nóbelsverðlaunin í efnafræði 2008 skiptust jafnt á milli Osamu Shimomura (Marine Biological Laboratory Woods Hole, MA; Boston University Medical School Massachusetts), Martin Chalfie (Columbia University New York) og Roger Y. Tsien (University of California San Diego; Howard Hughes Medical Institute). Verðlaunin voru veitt fyrir uppgötvun á grænu flúrpróteini (green fluorescent protein, GFP) marglyttunnar Aequorea victoria auk rannsóknar og þróunarvinnu í kjölfarið sem hafa gert GFP að mikilvægu “merkitæki” við margvíslegar rannsóknir í lífvísindum. Í erindinu verður farið yfir sögu uppgötvunarinnar og fjallað almennt um GFP og notagildi þess í rannsóknum.

30. október
Fyrirlesari: Karl Skírnisson dýrafræðingur
Heiti erindis:  Um rannsóknir á hvítabjörnum Ursus maritimus

Um 500 hvítabjarnakomur hafa komist á spjöld sögunnar á Íslandi. Dýrin eru sennilega flest úr svonefndum Austur-Grænlandsstofni, sum gætu þó verið komin frá Svalbarða. Í fyrirlestrinum er gerð grein fyrir margvíslegum athugunum á þremur hvítabjörnum sem hafa verið rannsakaðir á Keldum. Um er að ræða tvö gömul dýr (björn og birnu) sem syntu í land á Skaga í júní 2008 og miðaldra karldýr sem fiskimenn aflífuðu við ísjaðarinn 70 mílur norður af Horni í lok júní 1993. Í meltingarfærum Skagabjarnarins var smátt brytjaður gróður, hin drápust svöng. Mikið var af tríkínum Trichinella nativa í Skagabirninum en engin sníkjudýr fundust í hinum. Sérstakur gaumur var gefinn að heilbrigði dýranna. Niðurstöðurnar eru mikilvægt innlegg í umræðuna um réttlætanleg viðbrögð yfirvalda við hvítabjarnarkomum hér á landi

16. október
Fyrirlesari: Valgerður Andrésdóttir sameindalíffræðingur.
Heiti erindis: Nóbelsverðlaunin í læknisfræði 2008.

Nóbelsverðlaunin í læknisfræði 2008 voru veitt fyrir uppgötvanir og rannsóknir á tveimur veirum sem valda alvarlegum sjúkdómum í mönnum.
Helmingur verðlaunanna féll í skaut Harald zur Hausen við Háskólann í Dusseldorf í Þýskalandi, sem uppgötvaði þátt vörtuveiru (human papilloma virus; HPV) í leghálskrabbameini.
Francoise Barré-Sinoussi og Luc Montagnier við Pasteur stofnunina og Parísarháskóla skipta með sér hinum helmingi verðlaunanna. Þau voru fyrst til að einangra og skilgreina HIV veiruna sem veldur alnæmi.

25. september
Fyrirlesari: Ástríður Pálsdóttir lífefnafræðingur.
Heiti erindis: Umhverfisáhrif í arfgengri heilablæðingu á Íslandi.

Arfgeng heilablæðing er séríslenskur sjúkdómur sem eingöngu finnst í nokkrum ættum á Íslandi.
Í fyrirlestrinum verður lýst sögulegri breytingu á lifun arfbera með L68Q cystatin C stökkbreytingu sem veldur sjúkdóminum og aldursgreiningu stökkbreytingarinnar.
Forfeður nútímasjúklinga, sem voru arfberar skv. stöðu sinni í ættartrjám, lifðu eðlilega ævilengd miðað við maka sína (viðmið). Upp úr 1825-1830 fór að bera á áhrifum í þá átt að ævilengd arfbera styttist.
Vísindamenn hjá ÍE reiknuðu út að stökkbreytingin hafi orðið til fyrir nær 18 kynslóðum sem svarar til að hún hafi komið fram um 1550. Þetta þýðir að í nær 3 aldir breiddist stökkbreytingin út, en uppúr 1830 fór stökkbreytingin að gera sig gildandi, og olli heilablæðingu. Þetta er sterkustu umhverfisáhrif á eingena sjúkdóm sem þekkist og nú er unnið við að reyna að finna hver þessi umhverfisáhrif eru.

12. júní
Fyrirlesari: Sigurður Ingvarsson forstöðumaður.
Heiti erindis: Framtíð Keldna , m.a. lagabreytingar.

Unnið er að tillögur um breytingar á lögum Tilraunastöðvar Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum og að skilgreina á ný hlutverk og tengsl stofnunarinnar við Háskóla Íslands og landbúnaðarháskólana. Tekið verður mið af þeirri þróun og breytingum sem verða á umhverfi Tilraunastöðvarinnar með flutningi stofnunarinnar í Vatnsmýri og yfirtöku menntamálaráðuneytisins á málefnum landbúnaðarháskólanna. Tillögur skulu vera til þess fallnar að treysta grundvöll starfseminnar og efla dýrasjúkdómarannsóknir á Íslandi. Það liggja fyrir ný lög um opinbera háskóla. Arkitektafyrirtækið C. F. Møller hefur lagt fram teikningar með tillögum að framtíðarskipulagi og framkvæmt frumathugun. Framkvæmdasýsla ríkisins hefur lagt fram umsögn um þessa frumathugun.

29. maí
Eggert Gunnarsson dýralæknir
Heiti erindis: Súnur á Íslandi af völdum baktería, sveppa og veira.

Súnur (zoonosis) eru sjúkdómar og/eða sýkingar sem smitast náttúrulega á milli dýra og manna. Smitefni sem geta valdið súnum eru sníkjudýr, sveppir bakteríur, veirur og prion.
Vegna aldalangrar einangrunar og mjög strangra reglna varðandi innflutning á dýrum og dýraafurðum, er íslenskur búfénaður laus við marga alvarlega smitsjúkdóma sem hrjá dýr erlendis. Það á einnig við um margar súnur. Með ýmsum þjóðfélagsbreytingum, svo sem breyttum innflutningsreglum hvað varðar dýr og búfjárafurðir, loftslagsbreytingum vegna hlýnunar andrúmslofts og fleiri þáttum getur þessi mynd breyst.
Í fyrirlestrinum verður farið yfir helstu súnur af völdum baktería, veira og sveppa sem fundist hafa hér á landi til þessa.

8. maí
Fyrirlesari: Auður Aðalbjarnardóttir, líffræðingur.
Heiti erindis: ExeD sekretín Aeromonas – mögulegur þáttur í breiðvirkum fiskabóluefnum.

Aeromonas salmonicida er misleitur hópur baktería sem veldur kýlaveiki eða skyldum sjúkdómum í fiski. Bólusetningar hafa verið árangursríkar gegn sumum hópum A. salmonicida en ekki gegn öðrum. Seytiferill af gerð II (TIISS) tengist sýkingarmætti mismunandi baktería og sýkiþáttum er seytt um þennan feril. Eina ytri himnu prótein TIISS er sekretín sem hjá Aeromonas tegundum er kallað ExeD.

Niðurstöður þessarrar rannsóknar sýndu að sekretínið ExeD er mjög vel varðveitt meðal ættkvíslarinnar Aeromonas. Það kom einnig í ljós að mótefni gegn litlum hluta sekretínsins hefur sérhæfð hjúpunar og bakteríudrápsáhrif á Aeromonas salmonicida undirtegund achromogenes og Yersenia ruckeri. Þessar niðurstöður benda til þess að ExeD kunni að vera æskilegur þáttur í breiðvirkum fiskabóluefnum.

3. apríl
Fyrirlesari: Ólöf G. Sigurðardóttir, dýralæknir
Heiti erindis: Garnaveiki í geitum – forklínísk sýking

Garnaveiki er langvinnur smitsjúkdómur í jórturdýrum sem orsakasta af Mycobacterium avium subsp. paratuberculosis. Bakterían veldur hnúðabólgu í görnum sem leiðir til skitu og megurðar. Þekking á meingerð fyrsta fasa garnaveikinnar er takmörkuð og sjúkdómsgreiningaraðferðir ófullnægjandi.

Megin áhersla rannsóknarverkefnisins var að kanna forklíníska garnaveikisýkingu í geitum. Helstu niðurstöður voru að mikinn fjölda sýna, frá mismundandi stöðum í mjógörn og garnaeitlum, þarf að taka til vefjaskoðunar og sýklaræktunar til að auka möguleika á að greina sýkingu. Átfrumur og CD4+ T frumur voru yfirgnæfandi á bólgusvæðum. Flestar átfrumur sýndu merki um aukna agnaátsvirkni en minni getu til vakasýningar. Bakteríurnar komast inn í þarmavegg í gegnum sérhæfðar M frumur.

13. mars
Fyrirlesari: Bjarnheiður K. Guðmundsdóttir, örverufræðingur.
Heiti erindis: Þéttniskynjun baktería og sýkingarmáttur.

Bakteríur sem vaxa í hreinrækt og bakteríur í blönduðum bakteríusamfélögum, hafa áhrif á vöxt og efnaskipti hverra annarra. Þetta fyrirbæri hefur verið nefnt þéttniskynjun (quorum sensing). Margar Gram-neikvæðar bakteríur, bæði sýkjandi- og samlífisbakteríur, nota acylated homoserine lactones (AHLs) í samskiptum á milli bakteríufrumna og einnig í samskiptum á milli bakteríufrumna og hýsilfrumna. Þessi merkjasamskipti gera þeim kleift að stjórna genatjáningu, s.s. seytingu sýkiþátta og geta líka haft áhrif á genatjáningu hýsilsins. Til eru efni sem hindra þéttniskynjun á sértækan hátt. Mikill áhugi er á þróun slíkra efna til að hindra sýkingarmátt baktería og nota í stað sýklalyfja. Í fyrirlestrinum verður greint frá rannsóknum sem unnið er að á Keldum varðandi þéttniskynjun fisksýkjandi baktería og tilraunum sem gerðar hafa verið til að greina og hindra það ferli.

28. febrúar
Fyrirlesari: Hélène L. Lauzon PhD nemi.
Heiti erindis: Áhrif bætibaktería á lifun, þroskun og normalflóru þorsklirfa

Þar sem búast má við samdrætti þorskaflans á komandi árum er nauðsynlegt að efla þorskeldi svo það geti orðið arðbært og samkeppnishæft. Eitt margra viðfangsefna er að bæta afkomu á fyrstu eldisstigum en mikil afföll geta verið í lirfuhópum fyrst eftir klak. Umhverfisþættir skipta hér sköpum, því við slæmar aðstæður geta bæði sýklar og svokallaðir tækifærissýklar náð að margfaldast og valda miklum dauða. Markmið okkar rannsóknar var að auka lifun hrogna/lirfa og stuðla að auknum vexti lirfa í startfóðrun með notkun bætibaktería. Niðurstöður sýna að samsetning örveruflórunnar skýra betur afföll en heildarörveru- eða Vibrio talningar. Einangrun og val bætibaktería var ákveðið út frá ákveðnu skimunarferli og væntanlegri notkun við þorskeldi. Notkun bætibaktería við böðun hrogna og/eða lirfa var skoðuð. Regluleg böðun leiddi yfirleitt til betri afkomu, meiri vaxtar og lífsþróttar, auk þess að hafa áhrif á örveruflóruna og þroskun lirfa.

4. febrúar
Fyrirlesari: Helgi Sigurðsson dýralæknir.
Heiti erindis: Innflutningur sauðfjár og baráttan við mæðiveikina. Ákvarðanaferill og framkvæmd.

Mæðiveiki í sauðfé, og aðrir sjúkdómar sem bárust hingað með innflutningi Karakúlfjár, ullu gífurlegu tjóni og leit á tímabili út fyrir að sjúkdómarnir eyðilegðu rekstrargrundvöll sauðfjárbúskapar í landinu.

Í erindinu er gerð grein fyrir helstu rannsóknaráherslum í sagnfræðilegri skoðun á þessum atburði í íslenskri landbúnaðarsögu. Megináhersla erindisins er á aðdraganda og innflutningi sauðfjár á fyrri hluta 20. aldar og þeim sjúkdómsvandamálum sem fylgdu í kjölfarið. Athyglinni er beint að ákvarðanaferlinum í sjálfum aðdragandanum og að viðbrögðum stjórnkerfisins við þeim vanda sem við blasti, þegar mæðiveikin fór að dreifa sér um landið.

24. janúar
Fyrirlesari: Bryndís Björnsdóttir PhD nemi.
Heiti erindis: Áhrif seytis Moritella viscosa á tjáningu ónæmistengdra gena í laxafrumulínu.

Bakterían Moritella viscosa veldur sjúkdómi sem kallast vetrarsár (e. Winter Ulcer Disease) og hefur valdið umtalsverðu verðmætatapi í laxeldi við norðavert Atlantshaf. Sýnt hefur verið fram á að seyti bakteríunnar framkallar helstu einkenni sjúkdómsins í laxi og getur verið banvænt.

Málmháður peptíðasi, kallaður MvP1, hefur verið einangraður úr seytinu og er unnið að frekari rannsóknum á honum.

Markmið rannsóknarinnar var að kanna áhrif seytis M. viscosa og einangraðs MvP1 peptíðasa á genatjáningu interleukin-1beta (IL-1beta) og interleukin-8 (IL-8) í átfrumulíkri laxafrumulínu (SHK-1). Með rannsókninni var vonast til að varpa ljósi á samspil seytis bakteríunnar og ónæmissvars hýsilsins og verður sagt frá helstu niðurstöðum verkefnisins í fyrirlestrinum.

2007

6. desember
Fyrirlesari: Sigurður H. Richter dýrafræðingur.
Heiti erindis: Giardia duodenalis í dýrum og mönnum á Íslandi.

Giardia duodenalis er einfrumungur (svipudýr) sem er algengur um allan heim og lifir og fjölgar sér í meltingarvegi manna og fjölmargra spendýrategunda. Einfrumungarnir leggjast á yfirborðsfrumur þarmanna og valda oft niðurgangi og öðrum einkennum frá meltingarvegi. Lyf eru til við sýkingum.

Fjallað verður almennt um Giardia, smitleiðir, sjúkdómseinkenni, greiningaraðferðir, mismunandi arfgerðir og rannsóknir á útbreiðslu og tíðni einfrumungsins í dýrum og mönnum hér á landi.

19. nóvember
Fyrirlesari: Dr. Mats Isaksson.
Heiti erindis: Molecular diagnostics of avian influenza virus (AIV) og Newcastle disease virus (NDV) at The Swedish National Veterinary Institute.

Á undanförnum árum hafa sameindaerfðafræðilegar aðferðir í æ ríkara mæli verðið nýttar við skimanir vegna inflúensu (AIV) og Newcastle veirum (NDV) í fuglum. Í fyrirlestrinum verður fjallað um AIV/NDV skimanir á fuglum í Svíþjóð sem framkvæmdar hafa verið á Statens Veterinärmedicinska Anstalt i Uppsölum. Gerð verður grein fyrir fjölda sýna sem rannsökuð hafa verið og rannsóknaniðurstöðum. Farið verður yfir vinnuferlið og aðferðafræði við sýnatökur og hvaða sameindafræðilegum aðferðum er beitt við greinungu, s.s. rtRT-PCR og raðgreiningum, til að athuga hvort um sjúkdómsframkallandi veirustofna sé að ræða.

15. nóvember
Sigurður Ingvarsson forstöðumaður fjallar um: Framtíð Keldna, m.a. húsnæðismál.
Nýlegar skýrslur og skjöl sem tengjast stefnu Keldna liggja fyrir.

Háskóli Ísland hefur boðið Tilraunastöðinni þátttöku í "notendavinnu LSH". Aðilar frá Keldum taka nú þátt í vinnu sem fer fram í sambandi við nýbyggingaráform LSH og HÍ á Landspítalalóð, við að skilgreina húsakynni og aðstöðu fyrir Tilraunastöðina. Arkitektfirmaet C. F. Møller Norge AS hefur lagt fram teikningar með tillögum að framtíðarskipulagi.

Samhliða þessu hefur verið unnið að bættri aðstöðu hér á Keldum.

Menntamálaráðherra hefur skipað nefnd sem falið er að endurskoða lög Keldna.

8. nóvember
Berglind Gísladóttir líffræðingur.
Heiti erindis: Bráðasvar hjá þorski með áherslu á C-reactive prótein (CRP).

Bráðasvar er ónæmisviðbragð sem verður í kjölfar áverka, álags eða sýkinga. Því fylgir breyttur styrkur bráðaprótína, t.d. pentraxína, C-reactive próteins (CRP) og serum amyloid P (SAP). Pentraxín voru einangruð úr þorskasermi, gerð þeirra greind og þreifarar og sérvirk mótefni framleidd. Terpentínusprautun og Aeromonas salmonicida ssp. achromogenes (Asa) sýking voru notuð til að framkalla bráðasvar og áhrif á magn og tjáningu pentraxína greind. Tvennskonar pentraxin-lík prótein, PI og PII, voru einangruð. PI sýndi samsvörun við SAP en PII við CRP. Mikill breytileiki var á gerð CRP í sermi. Terpentínusprautun hafði lítil áhrif á CRP magn í sermi en olli marktækri aukningu á CRP tjáningu í lifur.Marktæk lækkun á CRP greindist í sermi Asa sýktra þorska.

Með þessum rannsóknum er lagður grunnur að þekkingu á einum af lykilþáttum í ónæmisviðbragði fiska.

26. október
Dr Reuben S. Harris, Assistant Professor, Department of Biochemistry, Molecular Biology and Biophysics, University of Minnesota.
Heiti erindis: Proof that APOBEC3G Lethally Restricts HIV-1.

Human APOBEC3G can impede the replication of vif-defective HIV-1. However, it is unclear whether this restriction is sufficient to block long-term virus replication. APOBEC3G-expressing T cells were used to isolate vif-defective viruses that evolved a novel mechanism of evading restriction.
A non-coding transversion and a vpr null mutation combined to confer APOBEC3G resistance. Remarkably, these mutations did not confer cross-resistance to APOBEC3F nor growth capabilities in fully restrictive T cell lines. These results demonstrate that virus restriction by APOBEC3G is lethal and raise the possibility that combinatorial HIV-1 restriction by APOBEC3 proteins may be analogous to current multiplex drug therapies.

12. október
Dr Ben Berkhout, prófessor við Háskólann í Amsterdam.
Heiti erindis: Towards an RNAi gene therapy for HIV-AIDS.

RNA interference allows the sequence-specific silencing of target RNAs, and we have developed potent shRNA inhibitors that target the HIV-1 RNA genome. It really works, as human T cells can be made resistant to this virus, but HIV-1 escapes by selecting point mutations in the target sequence. To restrict the viral escape options, we designed and tested multiple effective shRNA antivirals that target well-conserved, essential HIV-1 sequences. When mulitple shRNAs are used in a combination therapy, viral escape is blocked. We are currently developing a gene therapy that is based on lentiviral vectors with 4 shRNA inhibitors for transduction of bone marrow precursor cells.

9. október
Dr Nicole O´Brien og Dr Daryl Whelan, dýralæknar við Newfoundland and Labrador Department of Fisheries and Aquaculture.
Heiti erindis: Aquaculture in Canada.

Gefið verður yfirlit yfir fiskeldi í Kanada og þvínæst fjallað ítarlegar um fiskeldi á Nýfundnalandi.Ennfremur verður fjallað um rannsóknir og þróun fiskeldis á þessu svæði. Erindið er á ensku.

4. september
Steve Offer, PhD nemi við Minnesotaháskóla.
Heiti erindis: Mechanisms of antibody gene diversification: DNA break generation.

An effective immune response requires a large and diverse antibody repertoire. Class switch recombination (CSR), somatic hypermutation, and, in some species, Ig gene conversion generate somatic alterations to Ig genes. All three of these mechanisms proceed through either single or double-strand DNA break intermediates that are dependent upon cytidine to uridine deamination catalyzed by AID. The mechanism(s) by which the generated DNA mismatches are converted to DNA breaks and subsequently joined is not wholly understood. While it has not been proven experimentally, most models predict that that APEX1, the major DNA endonuclease, is responsible for DNA breakage. Using a combination of human genetic and cell-culture based approaches I am assessing the role ofAPEX1 in antibody diversification.

Additionally, we have shown that immune deficient patients with mutations in the gene encoding MSH5 exhibit increased microhomology at switch junctions. These findings suggest a novel role for the MSH4/5 heterodimer in CSR, possibly by promoting the joining of DNA ends with little or no terminal microhomology via NHEJ and/or suppressing an alternative microhomology-mediated pathway.

24. ágúst
Dr. Bram E. C. Schreuder dýralæknir
Heiti erindis: Afganistan, land fjalla, sauðfjár og talibana

Dr. Bram E.C. Schreuder, dýralæknir frá Hollandi, mun segja frá reynslu sinni í Afganistan, þar sem hann hefur starfað með hléum síðustu 35 ár, fyrst sem nýútskrifaður dýralæknir á vegum FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) og hollenskra stjórnvalda, en á síðari árum við uppbyggingu dýralæknastarfa á vegum DCA (Dutch Committee for Afghanistan). Auk starfa sinna í ýmsum þróunarlöndum, hefur hann verið í forsvari fyrir rannsóknarverkefni í Hollandi á sviði príonsjúkdóma, einkum kúariðu og riðu í kindum, og fjallaði doktorsverkefni hans um faraldsfræði þessara sjúkdóma. Fyrirlestur hans mun fjalla á persónulegan hátt, í máli og myndum, um stjórnmálasögu Afganistan og náttúrufegurð landsins, en einnig um hversdagslífið í þorpunum þar sem dýrahald kemur mikið við sögu.

7. júní
Júlíus B. Kristinsson fjármálastjóri ORF
Heiti erindis: Sameindaræktun ORF Líftækni – framleiðsla á sérvirkum próteinum

Ný tækni – nýir möguleikar – nýsköpun á sviði lífvísinda.
ORF Líftækni er íslenskt hlutafélag sem þróað hefur nýstárlega aðferð, Orfeus™ kerfið, fyrir framleiðslu á sérvirkum próteinum fyrir læknisrannsóknir, lyf og iðnað. Prótein eru svo flókin að byggingu að þau er einungis hægt að framleiða í frumum lífvera, sem gerir þau afar dýr í núverandi framleiðslukerfum (bakteríur og spendýrafrumur). Orfeus™ kerfið byggir á því að nýta sér fræ byggplöntunnar sem smiðju fyrir þessi prótein. Kerfið er afrakstur öflugs vísinda- og þróunarstarfs hjá fyrirtækinu undanfarin ár, en með því er hægt að lækka verulega framleiðslukostnað þessara próteina og auka gæði þeirra. Með Orfeus™ kerfinu og markvissri viðskiptanálgun hefur ORF Líftækni skipað sér í fremstu röð fyrirtækja á þessu sviði í heiminum.

2. maí
Fundur um Campylobacter-verkefni á vegum Tilraunastöðvar H.Í. í meinafræði að Keldum. Fundurinn hefst kl. 10:00 í bókasafni Keldna og fundarstjóri er Jarle Reiersen dýralæknir. Fundurinn fer fram á ensku og er öllum opinn.

Miðvikudaginn 2. maí, kl. 10:00 – 12:00, verður haldinn fundur á Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum um verkefnið “Sources and Risk Factors for Campylobacter in Poultry and Impact on Human Disease in a Closed System”. Verkefnið hófst árið 2001 og er um að ræða samstarfsverkefni aðila frá Íslandi, Kanada, Bandaríkunum og Svíþjóð.

Dagskrá fundarins verður á þá leið að Sigurborg Daðadóttir, dýralæknir alifuglasjúkdóma, rekur stuttlega hvernig staðið er að Campylobacter eftirliti hér á landi og hver staðan er í dag.
Að því búnu taka Kandadísku vísindamennirnir Dr. Kathleen Laberge og Dr. Ruff Lowman, við, fyrir hönd “the Campy-on-Ice Consortium”, og fjalla um “Epidemiological analyses of risk factors for Campylobacter in broiler flocks in Iceland, 2001-2004: Lessons learned, and further questions"
Alifuglaframleiðendur, eftirlitsdýralæknar og starfsmenn Landbúnaðarstofnunar eru sérstaklega boðnir velkomnir.

26. apríl
Þórunn Sóley Björnsdóttir lífeindafræðingur
Heiti erindis: Einangrun á genum líklegra ofnæmisvaka í sumarexemi.

Sumarexem (SE) er árstíðabundið ofnæmi í hestum gegn flugupróteinum sem berast í þá við bit smámýs af Culicoides ættkvíslinni. Ofnæmið er áberandi algengt í íslenskum hestum sem hafa verið fluttir til meginlands Evrópu, en er einnig þekkt meðal annarra hestakynja.
Rannsóknir hafa sýnt að SE-hestar svara á sameiginlega ofnæmisvaka í smámýi (Culicoides spp.) í húðprófum og eru margir þeirra einnig með ofnæmi gegn bitmýi (Simulium spp.) og/eða öðrum bitflugum. Ofnæmisvakar sumarexems eru óþekktir en líklega er þá að finna í bitvökva smámýsins og ætla má að þeir séu líkir þekktum ofnæmisvökum annarra bitflugna. Mögnuð var upp og raðgreind genaröð "antigen 5 like protein" og mestur hluti af genaröð "hyaluronidasa" sem eru líklegir ofnæmisvakar í sumarexemi.

18. apríl
Matthías Eydal líffræðingur
Heiti erindis: Sníkjudýr hunda og katta á Íslandi.

Fjallað verður um sníkjudýr hunda og katta, fyrr og nú, hér á landi og greint frá helstu rannsóknum á þessu sviði.
Árið 1989 var innflutningur hunda og katta leyfður eftir langt bann. Til ársloka 2006 höfðu 1842 hundar og 483 kettir verið fluttir inn. Á Keldum hefur verið fylgst með því hvort dýrin séu með sníkjudýr. Margar tegundir hafa fundist, þar á meðal tegundir sem ekki höfðu áður greinst hér á landi. Í sóttkví fá öll dýrin ormalyf og lyf gegn öðrum sníkjudýrum sem greinast.
Ef allt er talið hafa 28 tegundir sníkjudýra fundist á eða í hundum en 15 á eða í köttum á Íslandi. Nokkrar þessara tegunda geta farið á eða í fólk.

15. mars
Stefán Ragnar Jónsson líffræðingur
Heiti erindis: Tegundasérhæfð hindrun retróveirusýkinga með APOBEC3 próteinu

Lífverur hafa frá örófi alda þróað með sér varnir gegn retróveirusýkingum. APOBEC3 (A3) prótein eru fjölskylda cytósín deaminasa í spendýrum sem geta hindrað retróveirur með því að afaminera cýtósín í úrasíl í einþátta DNAi meðan á víxlritun stendur. Lentiveirur hafa þó mótleik við þessu, próteinið Vif sem stuðlar að niðurbroti A3 próteina. Í þessu verkefni hafa A3 prótein klaufdýra verið klónuð og reyndust þau hindra HIV sýkingu og vera ónæm fyrir Vif próteini HIV. Það virðist því sem A3 prótein veiti breiðvirka vörn gegn retróveirum en veirur komi sér upp sértækum vörnum gegn A3 próteinum hýsla sinna. Þessi tegundasérhæfni var ennfremur reynd með því að tjá manna A3G prótein í svína nýrnafrumum og hindra þannig flutning virkra innlimaðra retróveira úr svínafrumum í mannafrumur.

1. febrúar
Sigurgeir Ólafsson plöntusjúkdómafræðingur á Landbúnaðarstofnun.
Heiti erindis: Plöntuheilbrigði

Í erindinu verður fjallað almennt um fagsviðið plöntuheilbrigði, sögu þess hér á landi og orsakir plöntusjúkdóma. Rætt verður um innlenda löggjöf, samninga og samvinnu á alþjóðavettvangi og skuldbindingar Íslands. Einnig verður fjallað um verkaskiptingu milli stofnana hér á landi á þessu sviði.

2006

30. nóvember 2006
Sigurbjörg Þorsteinsdóttir ónæmisfræðingur
Heiti erindis: Sumarexem í hrossum – ónæmismeðferð.

Sumarexem er ofnæmi gegn prótínum úr biti mýflugna af ættkvíslinni Culicoides, en tegundir af þeirri ættkvísl lifa ekki hér á landi. Ofnæmið er afar algengt hjá íslenskum hestum sem fluttir hafa verið úr landi (fyrsta kynslóð), en aftur á móti mun sjaldgæfara hjá íslenskum hestum fæddum erlendis (önnur kynslóð). Rannsóknir okkar hafa leitt í ljós að ónæmisreynsla hesta af fyrstu kynslóð er þó nokkuð frábrugðin ónæmisreynslu hesta af annarri kynslóð. Þetta gæti verið ein orsök þess hversu erfiðlega gengur að stýra ónæmissvörun fyrstu kynslóðar hesta frá ofnæmi með sértækum bólusetningum. Einangrun á ofnæmisvökum sumarexems miðar vel og verður í fyrirlestrinum fjallað um möguleika á að magnframleiða aðalofnæmisvakana í byggi til notkunar í sértækri ónæmismeðferð (afnæmingu) gegn sumarexemi.
16. nóvember
Hildur Gestsdóttir fornmeinafræðingur, Fornleifastofnun Íslands.
Heiti erindis: Heilsufarssaga Íslendinga frá landnámi til 18. aldar.
Frá 2004 hefur verið unnið að rannsókninni Heilsufarssaga Íslendinga frá landnámi til 18. aldar á Fornleifastofnun Íslands. Meginmarkmiðið er að gera meinafræðilega úttekt á fornum íslenskum mannabeinum frá landnámsöld til 18. aldar, til að leggja grunn að heilsufarssögu þjóðarinnar og frekari rannsóknum á því sviði. Kyn, lífaldur og líkamshæð allra einstaklinga hafa verið greind og allar meinafræðilegar breytingar sem sjást á beinum skráðar og notaðar til að greina þá sjúkdóma sem mögulegt er. Þó skráð séu öll sjúkdómseinkenni, er áherslan lögð á hörgul- og smitsjúkdóma, áverka á beinum af völdum meiðsla og álags, tannskemmdir, ígerðir og tannslíðursrýrnun, því þetta eru þau sjúkdómseinkenni sem gefa bestar upplýsingar um almennt heilsufar. Áætlað er að rannsókninni ljúki 2007.

2. nóvember 2006
Sigurður Ingvarsson forstöðumaður að Keldum
Heiti erindis: Nóbelsverðlaun í lífeðlis- eða læknisfræði 2006. RNA íhlutun.
Prófessor Andrew Z. Fire við Stanford Háskóla og prófessor Craig C. Mello við Háskólann í Massachusetts deila Nóbelsverðlaunum í lífeðlis- eða læknisfræði árið 2006. Þeir hljóta verðlaunin fyrir uppgötvun sína á því að tvíþátta RNA sameindir geta stjórnað genatjáningu og byggir sú stjórnun á samsvörun í kirnisröð, ferli sem hefur verið kallað RNA íhlutun (interference). Þessi genastjórnun er mikilvæg fyrir þroskun lífvera og starf fruma og vefja. Einnig hefur komið í ljós að RNA íhlutun getur virkað sem veiruvörn og stuðlar að stöðugleika erfðaefnis. Í dag er tvíþátta RNA mikið notað á rannsóknastofum til að rannsaka genastarf. Uppgötvun á RNA íhlutun hefur þegar haft mikil áhrif í líf- og læknisfræði og gæti orðið mikilvæg viðbót sem meðferðararúrræði vegna sjúkdóma.

19. október 2006
Viðar Helgason verkefnisstjóri Rannsóknaþjónustu Háskóla Íslands. Kynningarfundur um hugverkaréttindi.

Ný lög um uppfinningar starfsmanna tóku gildi 1. janúar 2005. Lögin boða talsverða breytingu frá fyrri lögum og kynningunni er ætlað að skýra þá breytingu. Nýtt verklag er í gildi innan H. Í. um uppfinningar starfsmanna, Hugverkanefnd gegnir þar lykilhlutverki. Skyldur H. Í. við starfsmenn, sem og skyldur starfsmanna við H. Í., verða kynntar og ræddar. Lögin frá 1. janúar 2005 eru almenn lög, sem þýðir að þau ná út fyrir veggi Háskólans.

5. október 2006
Ingjaldur Hannibalsson prófessor
Heiti erindis: Þarfagreining og frumathugun á sérhæfðri nýbyggingu fyrir Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum
Ingjaldur Hannibalsson prófessor mun fjalla um nýútkomna skýrslu: "Þarfagreining og frumathugun á sérhæfðri nýbyggingu fyrir Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum". Í nefndinni sem hann veitti formennsku störfuðu einnig Stefán B. Sigurðsson prófessor og deildarforseti læknadeildar og Örlygur Geirsson verkefnisstjóri í menntamálaráðuneyti. Menntamálaráðherra skipaði nefndina.
Eftirfarandi kemur fram í lokaniðurstöðu: "Lagt er til að byggt verði yfir Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði vestast á lóð LSH ef unnt er að hefja framkvæmdir í náinni framtíð en annars á lóð Vísindagarða. Væntanleg bygging þarf að vera um 5000 fermetrar og þarf að gera ráð fyrir dýrahaldi, aðstöðu fyrir starfsmenn Yfirdýralæknisembættisins en ekki fyrir bóluefnisframleiðslu. Áætlaður kostnaður við bygginguna er um 1,5 milljarður króna."

14. september 2006
Dr. Eman Hamza, dýralæknir við Dýrasjúkdómadeild Háskólans í Bern í Sviss.
Heiti erindis: The role of T cells in the developement of insect bite hypersensitivity in Icelandic horses. Erindið verður haldið á ensku.

Sumarexem er ofnæmi gegn prótínum úr biti mýflugna af ættkvíslinni Culicoides, en tegundir af þeirri ættkvísl lifa ekki hér á landi. Ofnæmið er afar algengt hjá íslenskum hestum sem fluttir hafa verið úr landi (fyrsta kynslóð). Meira en 50% útfluttra hrossa sem hafa verið 2 ár eða lengur á flugusvæðum fá sumarexem ef ekkert er að gert til að verja þau. Aftur á móti fær aðeins um 10% af íslenskum hestum fæddum erlendis (önnur kynslóð) ofnæmið. T-frumusvörun hesta af fyrstu og annarri kynslóð var borin saman með örvun hvítfruma og mælingum á boðefnum. Í ljós kom að hestar af fyrstu kynslóð höfðu allt annað boðefnasnið en hestar af annarri kynslóð og af þeim sökum virðast þeir síðar nefndu hafa mun betri tök á að bæla ofnæmissvörun þó þeir séu jafn útsettir fyrir flugunum.

2. júní 2006
Michael A Jarvis, PhD, Assistant Professor, Vaccine and Gene Therapy Institute, Oregon Health Sciences University, Portland, Oregon.
Heiti erindis: Cytomegalovirus: Pathogenesis and Potential. A new generation of large capacity vaccine vectors.

Cytomegaloviruses (CMVs) are a family of large DNA herpesviruses that are exquisitely adapted for survival within the host due to >80 million years of co-evolution. CMV persists for the lifespan of the host, but is unique among herpesviruses in its strategy of persistent replication even in the presence of high CMV-specific immunity. The focus of my research is understanding mechanisms of CMV persistence, and exploiting this characteristic of CMV to utilize this virus as a vaccine vector. An innate immune evasion function of CMV that results in inhibition of IL-1 and TNFa ?signalling pathways will be described, as well as results from our ongoing studies using CMV as a vaccine vector in the simian immunodeficiency virus (SIV) model.

6. apríl 2006
Vilhjálmur Rafnsson, prófessor í heilbrigðis og faraldsfræði.
Heiti erindis: Nýgengi krabbameina og sauðfjárbaðanir með skordýraeitri.
Fjárkláðinn var landlægur á Íslandi áður fyrr og ýmsum ráðum beitt í baráttunni við hann. Skordýraeitrið hexachlorocyclohexan var eingöngu notað eftir 1947. Baðskýrslur úr fórum yfirdýralæknis frá tímabilinu 1962 til 1980, þar sem tilgreindir voru eigendur og fjöldi baðaðs fjár, hafa orði tilefni til rannsókna á krabbameinshættu þessara fjáreiganda og athugað hvort þeir koma fram í Krabbameinsskránni. Í ljós kom að miðað við aðra Íslendinga er þeim síður hætt við krabbameinum í heild ef undan er skilið krabbamein í vör. Böðun var óþrifalegt starf þar sem menn urðu gjarnan votir af baðlegi. En er krabbameinunum jafnt dreift í hópi fjáreiganda eða er það eftir fjáreign? Fjallað verður um þetta og aðrar þær upplýsingar sem hægt er að fá um krabbamein sem tengjast notkun skordýraeitursins.

23. mars 2006
Sigurbjörg Þorsteinsdóttir ónæmisfræðingur
Heiti erindis: Skiptir ónæmisstaða hesta við útflutning máli í sumarexemi?
Sumarexem er ofnæmi í hestum gegn biti af völdum mýflugna af ættkvíslinni Culicoides. Ofnæmið er algengt vandamál í íslenskum hestum sem fluttir eru út, en Culicoides tegundir lifa ekki á Íslandi. Íslenskir hestar, sem fæddir eru erlendis, fá ofnæmið í mun minna mæli. Aukin þekking á ferlum ónæmissvars hefur gert kleift að stýra ónæmissvari og hanna bóluefni gegn ofnæmi í tilraunadýrum. Þetta hefur reynst mun erfiðara í stærri dýrum og mönnum og er það einnig okkar reynsla í hestum, en markmiðið er að þróa bóluefni eða aðra ónæmismeðferð gegn sumarexemi. Nýlegar niðurstöður okkar sýna að ónæmissvar og sjúkdómsmynd sumarexems í útfluttum íslenskum hestum er í veigamiklum atriðum frábrugðin því sem sést hjá öðrum kynjum. Einnig virðist munur á ónæmismyndinni milli hesta sem fæddir eru á Íslandi, samanborið við íslenska hesta sem fæddir eru í Sviss og gæti það átt þátt í hversu erfiðlega gengur að stýra ónæmissvari þeirra fyrr nefndu.

9. mars 2006
Sigurður Ingvarsson forstöðumaður að Keldum
Heiti erindis: Erfðagreyping og sjúkdómsmynd
Erfðagreyping er epigenetískt afbrigði sem veldur því að tjáning gena fer eftir foreldrauppruna litnings. Slík afbrigði geta verið af völdum methýleringar. Ýmsir sjúkdómar og heilkenni geta einkennt svipgerðina. Í Beckwith-Wiedemann heilkenni kemur fram meðfæddur ofvöxtur á líffærum, misræmi í stærð líkamshelminga og æxlisvöxtur. Erfðir heilkennisins geta verið flóknar en einkennast af stökkbreytingum, erfðagreypingu og afbrigðilegu litningasvæði 11p15.5. Sérstök erfðagreypt gen sem hafa verið bendluð við Beckwith-Wiedemann heilkennið eru m.a. IGF2 og LIT1 sem tjáð eru af föðurlitningi og H19, CDKN1C og KCNQ1 sem tjáð eru af móðurlitningi. Lýst er fyrsta tilfelli sem greinst hefur hér á landi með tvöföldun á litningi 11 frá föður og brotthvarfi sama litnings frá móður. Greining á erfðaefnisbreytingum í Beckwith-Wiedemann heilkenni er mikilvæg í ljósi þess að svipgerð getur verið breytileg og skörun er við önnur heilkenni.

9. febrúar 2006
Bjarnheiður Guðmundsdóttir örverufræðingur
Heiti erindis: Bakteríusýkingar í þorski og tilraunir til bólusetninga.
Á Íslandi á sér nú stað samþætt átak við að efla þorskeldi. Eldið byggir ýmist á áframeldi á smáþorski sem er veiddur og síðan fluttur í kvíar eða strandker, eða eldi seiða frá kviðpokastigi. Afföll eru enn allt of mikil á fyrstu stigum eldisins og margt bendir til þess að bakteríusýkingar eigi þar hlut að máli. Ennfremur hafa faraldrar af völdum sýkjandi baktería valdið tjóni í áframeldi. Átta tegundir baktería eru helstu sjúkdómsvaldar í eldisfiskum við strendur Norður-Atlantshafs. Smit getur borist úr einni fisktegund í aðra, en nokkuð er mismunandi fyrir hvaða sýklum mismunandi tegundir eru næmastar. Ennfremur er næmi fiska háð aldri og eldisaðstæðum. Í erindinu verður fjallað um helstu bakteríutegundir sem hafa verið vandamál í þorskeldi og einkenni sýkingar. Einnig verður greint frá íslenskum og erlendum tilraunum til að bólusetja þorsk gegn bakteríusjúkdómum.

26. janúar 2006
Vala Friðriksdóttir ónæmisfræðingur
Titill: Garnaveikibakterían - tengist hún Crohn's sjúkdómi?

Bakterían Mycobacterium avium subsp. paratuberculosis veldur garnaveiki í jórturdýrum. Hún finnst víða í umhverfinu, lifir lengi í jarðvegi og getur valdið þungum búsifjum. Þrátt fyrir síauknar áherslur á aðgerðir til að útrýma og/eða halda garnaveiki í skefjum er hún vaxandi vandamál víða um heim.
Hingað til hefur eingöngu verið litið á bakteríuna sem vandamál í dýrum en á síðari árum hafa verið áberandi vangaveltur um það hvort garnaveikibakterían geti orsakað Crohn's sjúkdóm í mönnum.
Í erindinu verður sagt frá bakteríunni og rakin lauslega saga garnaveiki á Ísland. Rætt verður um leiðir sem farnar eru í ýmsum löndum til að reyna að halda garnaveiki í skefjum. Í lokin verður sagt frá hugmyndum manna um hugsanleg tengsl garnaveikibakteríunnar við Crohn´s sjúkdóm, en þar eru skoðanir mjög skiptar.

3. janúar 2006
Stefán Ragnar Jónsson líffræðingur
Heiti erindis: Virkni og þróun APOBEC3 retróveiruhindra.

Lífverur hafa frá örófi alda þróað með sér varnir gegn retróveirusýkingum. Dæmi um slíkt eru APOBEC3 próteinin en þau eru fjölskylda cytósín deaminasa sem geta hindrað retróveirur (þar á meðal er mæði-visnuveira í sauðfé og alnæmisveiran, HIV-1) með því að afaminera cýtósín í urasíl í einþátta DNAi meðan á víxlritun stendur. Lentiveirur hafa þó mótleik við þessu, veirupróteinið Vif sem stuðlar að niðurbroti APOBEC3 próteina. APOBEC3 prótein er eingungis að finna í spendýrum. Í þessu verkefni hafa klaufdýr verið skoðuð með það fyrir augum að ákvarða hvort APOBEC3 prótein þeirra virki á sama hátt og manna APOBEC3 prótein gegn retróveirum. Klónuð hafa verið APOBEC3 prótein úr kindum, kúm og svínum og sýnt fram á virkni þeirra við af-amineringu á einþátta DNAi og hindrun retróveirusýkingar